38 (31)*

Nie znam siebie. Co poradzić? Co poradzić, muzułmanie?
Ni ja Żyd ni chrześcijanin, ni ja mag* ni muzułmanin.

Ni ze wschodu ni z zachodu, ani z lądu ani z morza,
nie ze sfer ja wirujących, nie zrodziła mnie przyroda.

Ni z powietrza ja ni z ognia, ani z wody ani z ziemi,
ni ja z bytu ni z istnienia,* empireum, pyłu ziemi.

Ani z Indii ani z Chin ja, ni z Bułgaru ni z Saqsynu,
ni z królestwa Eraqejn, nie pochodzę z Chorasanu.*

Ja nie z raju ani z piekła, tego świata czy tamtego,
nie z Adama ani z Ewy, ni z Edenu strzeżonego.*

Moim miejscem Lamakan,* moim śladem śladów brak,
nie mam ciała, ani duszy, jestem z Jego* duszy wszak.

Dwoistości się pozbyłem, jednym ujrzałem światy oba,
tylko jedność znam i widzę, to jej szukam, za nią wołam.

On jest pierwszy i ostatni, jawny i ukryty jest On,
ja Hu i ja man Hu* - znany jest mi tylko On.

Wino Miłości* mnie spiło, oba światy straciłem,
żyję w hańbie,* innego zajęcia dla siebie nie widzę.

Gdybym w życiu spędził bez Ciebie choć chwilę,
wtedy żałowałbym życia ze względu na tę chwilę.

A gdybym był z Tobą przez chwilę sam na sam,
tańczyłbym z radości i oba światy za nic bym miał.

Szamsie z Tabrizu,* jam w świecie tym upojony tak,
że mówię tylko o winie i piciu, a innych słów mi brak.

tłum. albert kwiatkowski

* Wiersza tego nie ma w irańskich wydaniach Dywanu. Tłumaczenie wykonałem na podstawie perskiego tekstu, znajdującego się w dwujęzycznym (persko-angielskim) zbiorze gazali Rumiego, które wybrał, przetłumaczył i opracował Reynold A. Nicholson: Selected Poems from the Divani Shamsi Tabriz, edited and translated with introduction, notes and appendicies by Reynold A. Nicholson, XXXI, s. 124-126, Cambridge 1898, repr. New Delhi 2000. Uważa się, że tego wiersza nie napisał Rumi.
mag - kapłan zoroastryzmu, starożytnej, opartej na dualizmie dobra i zła, religii Iranu; tutaj po prostu zoroastryjczyk, wyznawca zoroastryzmu.
byt i istnienie - tak tłumaczę tu słowa kon i kan. Pierwsze odnosi się do bytu absolutnego, drugie zaś do bytu ziemskiego.
Bułgar, Saqsyn, Eraqejn, Chorasan - Saqsyn to leżące w delcie Wołgi średniowieczne miasto, którego największy rowój przypada na XII-XIII wiek; Bułgar to miasto leżące nad Wołgą, od VIII do XV wieku stolica Bułgarii Wołżańsko-Kamskiej; Eraqejn (dosł. "dwa Iraki") to Mezopotamia i irański Irak, czyli pd.-zach. ziemie obecnego Iranu; Chorasan to kraina historyczno-geograficzna, która obejmuje pn.-wsch. Iran, część Azji Środkowej i zach. Afganistan.
Edenu strzeżonego - w tekście, oprócz Edenu (per. ferdous), Rumi wspomina Rezwana, anioła, który jest strażnikem raju.
Lamakan - dosłownie "Bezmiejsce". Miejsce poza czasem i przestrzenią, świat duchowy zamieszkiwany przez dusze, anioły i wszystko to, co jest z ducha. Świat wiecznego światła.
Jego - Rumi używa tu słowa dżanan, które oznacza kogoś nam bardzo bliskiego, osobę ukochaną. W mistycyzmie mianem tym określa się Boga.
ja Hu i ja man Hu - ja to zawołanie, wykrzyknik, Hu po arabsku znaczy "On" i jest najkrótszym imieniem Boga. Zwrot ja Hu to często stosowany przez derwiszy zekr (rodzaj krótkiej, powtarzalnej modlitwy, wspomagającej wejście w ekstazę). Zwrot ja man Hu to również zekr, a można tłumaczyć go jako "O, On, który jest", "O ten, który jest Nim".
wino Miłości - wino miłości bożej, które przynosi upojenie Bogiem, stan zjednoczenia z Nim.
życie w hańbie - przez "życie w hańbie" tłumaczę nieprzekładalne na polski pojęcie rendi oraz synonimiczne tu z nim qallaszi. Pojęcie rendi wiążę się m.in. z życiem na marginesie społecznym, nie uznawaniem żadnych norm, reguł. Jest to jednak zarazem życie w ekstazie, w bliskości z Bogiem.
Szams z Tabrizu - wędrowny derwisz, z którym spotkanie odmieniło życie Rumiego. Miłosna relacja między nimi to modelowy przykład mistycznej relacji między mistykiem (kochającym) a Bogiem (Ukochanym).